Dekoloniseer de (lokale) samenleving.

  • Wat bedoelt Hand in Hand met 'dekolonisatie van de geest'?

     

    Wat betekent dekoloniseren voor Hand in Hand? Wat is het verband met onze strijd tegen racisme en discriminatie? Wat willen we lokaal juist bereiken? Wat gaan we wel doen en wat niet?

    Hieronder geven we wat toelichting bij het begrip  'dekolonisatie van de geest' zoals wij dat vertalen in onze algemene  campagnedoelstellingen. In die zin is het geen afgewerkte of abstracte definitie maar een concreet 'work in progress'.

    Om dit toe te lichten, moeten we eerst een stapje terug zetten in de tijd. Daarna kijken we naar hoe Hand in Hand dit wil invullen voor het heden en de toekomst van onze samenleving.

     

    Een historische terugblik. Van dekolonisatie naar dekolonisatie van de geest.

    Dekolonisatie is een term voor het historische bevrijdingsproces waarbij de bevolking van de voormalige kolonies in de tweede helft van de 20e eeuw haar onafhankelijkheid afdwong van de (vooral) Europese kolonisatoren.

    De kolonisatie en haar propagandamachine hadden tegelijk het denken 'gekoloniseerd': ze hadden de bevolking van de kolonies het gevoel gegeven dat ze minderwaardig waren en dat ze best de levenswijze van de kolonisatoren nastreefden. Een aantal denkers uit het Globale Zuiden riepen daarom op tot een 'dekolonisatie van de geest', waarbij de onderdrukte bevolking zich ook zou bevrijden van onderdrukkende ideeën ("free your mind").

    In de koloniserende staten leidden de koloniale machtsverhoudingen en propaganda  tegelijk tot het idee dat westerlingen superieur waren aan de rest van de wereld. Een pseudo-wetenschappelijk onderbouwd racisme ondersteunde in de 19e eeuw die blik op de werkelijkheid. Dat racisme paste in een alomvattende koloniale ideologie die de uitbuiting van een groot deel van de wereldbevolking 'rechtvaardigde'.

     

    Invloed van koloniale machtsverhoudingen en denkbeelden op het heden

    De kolonies zijn onafhankelijk geworden maar neokoloniale machtsstructuren bestendigen nog altijd de westerse dominantie over een groot deel van de wereld, met hulp van lokale elites.

    Die ongelijke machtsverhoudingen weerspiegelen zich in onze eigen samenleving, tussen mensen met en zonder migratieachtergrond uit het Globale Zuiden.

    Tegelijk leiden de oude koloniale denkbeelden een hardnekkig voortbestaan. De zogenaamd wetenschappelijke rassenleer wordt niet meer au sérieux genomen maar allerlei racistische vooroordelen blijven welig tieren, zoals de sociale media keer op keer aantonen.

    Deze gemoderniseerde koloniale denkbeelden (eigenlijk een neokoloniale ideologie) 'legitimeren' de hardnekkige discriminatie van mensen met een migratieachtergrond op allerlei levensdomeinen.

     

    Wat is het verband met de strijd tegen racisme van Hand in Hand?

    Hand in Hand voert campagnes voor een samenleving  zonder discriminatie en racisme.  We doen dat momenteel op drie manieren.

    Eén. We bestrijden elke vorm van discriminatie van mensen met een migratieachtergrond. Als belangrijkste actuele eis vragen we daarom aan de overheid juridisch bindende praktijktesten op het vlak van arbeidsmarkt en huisvesting.

    Twee. We nemen engagement op in bredere samenwerkingsverbanden  zoals Hart boven Hard, om onze bekommernis over een betere vertegenwoordiging van mensen met een migratieachtergrond in het middenveld  kracht bij te zetten.

    Drie. Tegelijk willen we iets doen aan het onderliggende structurele racisme dat die discriminatie legitimeert, op individueel niveau vaak onbewust en soms ook ongewild (een 'blinde vlek').  Met 'structureel' bedoelen we machtsverhoudingen en denkbeelden die de individuele verantwoordelijkheid overstijgen en voor een deel ingebakken zijn in onze maatschappij.

    We zijn van mening dat dit structurele racisme voor een deel in stand gehouden wordt door die oude koloniale denkbeelden en machtsverhoudingen.

     

    Dekolonisatie van de geest is voor Hand in Hand daarom niet vrijblijvend, maar wel gericht op reële maatschappelijke veranderingen in de huidige samenleving

    Dekolonisatie van de geest gaat voor Hand in Hand zowel over mensen met als zonder migratieachtergrond

    Structuren aanpakken gaat niet zonder de hulp van mensen. Mensen met en zonder migratieachtergrond bevrijden zich samen van neokoloniale denkbeelden.

    We zijn ervan overtuigd dat het in het voordeel is van de samenleving in haar geheel om dit te duiden en vervolgens te overstijgen.

    Bij mensen zonder migratieachtergrond  is er meestal wel een grotere 'blinde vlek' aanwezig over deze thematiek. Mensen met een migratieachtergrond ervaren het racisme immers dagelijks aan den lijve. Mensen zonder migratieachtergrond zijn zich vaak van geen kwaad bewust en ervaren de voordelen van hun positie als een natuurlijk gegeven.

    De medewerking van mensen met een migratieachtergrond om die blinde vlek aan te pakken, lijkt ons onontbeerlijk.

     

    Dekolonisatie van de geest gaat voor Hand in Hand niet alleen over het verleden maar ook en vooral over heden en toekomst

    We kijken naar het verleden, naar waar die koloniale denkbeelden en structuren vandaan komen, maar het gaat ons in eerste instantie niet om dat verleden 'an sich'. We willen vooral de negatieve effecten op het heden aanklagen en zo ruimte vrij maken voor een toekomst in volstrekte gelijkwaardigheid.

    Om de blinde vlek hierover in de samenleving beter te kunnen bestrijden, is het wel nodig te werken aan voldoende  historisch inzicht. Niet om 'schuldigen' aan te wijzen, maar wel om onze verantwoordelijkheid te kunnen opnemen in het heden. We kunnen maar samen verder geraken als we het koloniale verleden erkennen en verwerken. Dat is een continu proces.

     

    Dekolonisatie van de geest gaat voor Hand in Hand niet alleen over Congo, maar ook en vooral over de huidige superdiverse samenleving

    Als we kijken naar het koloniale verleden betekent dat voor België in de praktijk vooral zijn problematische verhouding met zijn ex-kolonies in Afrika (Congo, Rwanda en Burundi). De gevolgen van dat specifieke koloniale verleden zijn logischerwijze het meest zichtbaar, zoals die tot uiting komen in standbeelden en straatnamen, literatuur, handboeken, lespakketten en sommige tradities.

    Het gaat ons echter niet om die koloniale geschiedenis op zich, maar om Congo als bij uitstek Belgisch voorbeeld van toepassing van koloniale denkbeelden en machtsuitoefening. Het kan ook toegepast worden op gelijkaardige processen elders in de wereld en is in die zin zeker ook relevant voor mensen met een migratieachtergrond die niet uit de Belgische ex-kolonies afkomstig zijn.

    Standbeelden, straatnamen, clichés in (hand)boeken en tradities  'dekoloniseren' die met de kolonisatie van Congo te maken hebben, is dan een methode om in België de 'blinde vlek' over het hardnekkig en kwetsend karakter van koloniale denkbeelden aan te pakken.

     

    Waarom de keuze voor een lokale campagne over dekolonisatie van de geest?

    Koloniale denkbeelden en machtsverhoudingen doordringen de hele maatschappij maar we zijn van mening dat we de blinde vlek hierover makkelijker kunnen doorbreken door te vertrekken vanuit de lokale realiteit.

    Heel concreet willen we inzetten op een aantal deelterreinen, waar koloniale denkbeelden structureel aanwezig kunnen zijn en bestaande machtsverhoudingen in stand kunnen houden: bibliotheken, scholen, tradities, de openbare ruimte en het voorlichtingsbeleid van steden en gemeenten.

    De lokale campagne steunt volledig op vrijwilligers en de vrijwillige medewerking van lokale partnerorganisaties.

    Hand in Hand wil die lokale acties wel zoveel mogelijk landelijk ondersteunen, ook door in te spelen op zaken die het lokale overstijgen.

    We verwijzen naar de deelterreinen voor de meer concrete doelstellingen van de campagne.

     

Gerelateerde inhoud

Het debat over de "foute" en inzonderheid de koloniale standbeelden lijkt zich vooral te beperken tot een debat over hoe we de waarheid over het verleden het best recht doen, door de standbeelden te verwijderen of door ze te behouden en te duiden (of voor anderen die geen kritiek dulden, door ze gewoon te laten staan). Voor Hand in Hand tegen racisme vzw is de juiste omgang met deze standbeelden en straatnamen belangrijk maar niet de kern van de zaak. Ze zijn een zichtbare uiting van een veel breder koloniaal gedachtengoed en machtsverhoudingen die tot vandaag de dag nog steeds leiden...>>>

Met gastspreker Mathieu Charles (Belgian Renaissance)

Begin 2017 startte Hand in Hand met de campagne 'Dekoloniseer de lokale samenleving'. Vorige eeuw werden door de dekolonisatie de ex-kolonies zelfstandige en onafhankelijke staten met volle rechten op het internationale forum.

Vandaag moeten we ervoor zorgen dat iedereen als volwaardige burger erkend wordt. Met ieder zijn/haar inbreng, van welke afkomst dan ook.

Voel je je hierdoor aangesproken? Wil je ten gronde iets doen aan racisme en de discriminatie van mensen met een...>>>